‘Intimidatie komt meestal niet voort uit kwade wil’

Ruim de helft van de sociaal professionals krijgt een keer of vaker in hun carrière te maken met intimidatie door cliënten. Dat blijkt uit de jaarlijkse Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden. ‘Het lijkt steeds vaker voor te komen. Het eerste wat ik erover wil zeggen is: blijf met je handen van onze professionals af’, aldus Lex Staal, directeur van Sociaal Werk Nederland.

De wijkteammedewerkers in Nijmegen komen het ook regelmatig tegen. ‘Het komt zo veel voor dat je geneigd bent te denken dat het bij het vak hoort’, vertelt een teamleider van een sociaal wijkteam in Nijmegen (wil niet met naam in het artikel). ‘Maar je moet voor ogen houden dat dit gedrag niet normaal is en niet gewenst. Anders zou je het misschien gaan wegpoetsen. Door het er met collega’s over te blijven hebben, kom je erachter hoe naar het is. Tegelijkertijd: erover praten neemt al veel weg.’

Respect

Net als de wijkteams in Nijmegen vinden ook de beroepsverenigingen Sociaal Werk Nederland en V&VN (verpleegkundigen en verzorgenden) dat intimidatie en geweld nooit normaal gevonden mogen worden. Sonja Kersten, directeur van V&VN zegt erover: ‘Dit zijn schrikbarende cijfers. Ongewenst gedrag mag nooit “normaal” worden. Professionals in de zorg verdienen respect en een veilige werkplek.’ De beroepsvereniging roept professionals die te maken krijgen met ongewenst gedrag dan ook op om dit altijd te melden.

Geen verbetering

Uit recent onderzoek van V&VN onder bijna 17.000 leden, blijkt dat de overgrote meerderheid het afgelopen jaar geen verbetering ervaart, ondanks initiatieven om meer mensen te interesseren voor de zorg. De beroepsvereniging legt hierbij een link met de personeelstekorten: ‘Om mensen enthousiast te maken èn te behouden voor het vak, is veiligheid een basisvereiste.’ Signalen van leden over (seksuele) intimidatie waren voor V&VN al aanleiding om een ledenpeiling op te zetten over de grenzen aan intimiteit tijdens het werk en de dilemma’s die zich daarbij  voordoen. De resultaten van dat onderzoek worden naar verwachting eind maart gepubliceerd.

Risicoanalyse

Om de medewerkers goed op te vangen en te ondersteunen hebben de wijkteams in Nijmegen een aantal maatregelen genomen. Bij risicovolle afspraken maakt het wijkteam een risicoanalyse. Daarin staan vragen over de reden van het bezoek – gaat het om slecht nieuws of een correctie? Heeft de cliënt onlangs grote veranderingen zoals een echtscheiding of een huisuitzetting meegemaakt? Is de afspraak ’s avonds? Is het een gevaarlijke buurt? Als de afspraak potentieel gevaarlijk is, gaan de medewerkers er met z’n tweeën heen of ze spreken op de locatie van het wijkteam af.

Start vanuit vertrouwen

Zo’n risicoanalyse neemt niet alle gevaren weg. Het wordt bijvoorbeeld alleen gedaan bij cliënten waar al wat speelt of waar agressie vermoed wordt. ‘We starten onze gesprekken vanuit vertrouwen’, zegt de Nijmeegse teamleider. ‘Je probeert mensen te ondersteunen. Niet meteen uit te gaan van het negatieve.’

Stoom afblazen

Komt het dan toch voor, dan krijgt de medewerker bij terugkomst altijd de ruimte om stoom af te blazen. De kan altijd bij de teamleider, maar in de praktijk worden ze vaak al opgevangen door hun collega’s. ‘We hebben het als wijkteam heel druk, maar als er iemand binnenkomt die iets naars heeft meegemaakt, is er altijd een collega die alles aan de kant schuift om even te luisteren’, vertelt de teamleider. ‘Onze professionals zijn met elkaar begaan. Het zit ook in de aard van het werk dat de professionals kijken hoe iemand in z´n vel zit. Als hier iemand niet lekker de deur uit gaat, dan wordt hij ook teruggeroepen: gaat het wel goed? Moet ik met je mee?’

Gesprek opnemen

Een veel voorkomende intimidatie is dat cliënten stiekem het gesprek opnemen. Teamleider: ‘Bewoners mogen het gesprek altijd opnemen. Veel mensen doen dat zodat ze het later nog terug kunnen luisteren. Maar het is wel intimiderend als ze dat stiekem doen en achteraf zeggen: “Ik heb alles opgenomen, we zullen wel eens zien wat hiervan komt”.’

Schelden en schreeuwen

Ook verbaal geweld is iets wat de wijkteammedewerkers tegen komen. Het hoeft nog niet eens gericht te zijn tegen de medewerker zelf. De teamleider geeft een voorbeeld van een vrouw die last had van een psychiatrische stoornis, erg veel schold en tegen de sociaal professional schreeuwde. ‘Het was duidelijk niet tegen de professionals bedoeld, maar toen ze terug kwam moest ze het toch even kwijt.’

Manieren

‘Intimidatie is vaak niet van kwade wil. Het komt vaak voort uit wanhoop of onmacht’, begrijpt de teamleider. Wat niet betekent dat het geaccepteerd hoeft te worden. ‘Soms helpt het als je de kaders van een normaal gesprek weer even benadrukt. Dat je zegt: we laten elkaar uitpraten.’ Lex Staal van Sociaal Werk Nederland is minder begripvol: ‘Hoe hopeloos je situatie ook is, zo ga je niet met elkaar om.’

 

Dit artikel is gepubliceerd op de website van het vakblad Zorg+Welzijn: https://www.zorgwelzijn.nl/intimidatie-komt-meestal-niet-voort-uit-kwade-wil/